Soru:
Merhabalar;
Parklarda darbe emici olarak kullandığımız
sert zemin (kauçuk zemin) temini ve uygulaması ihalelerinde Örnek olarak;
2018/200981 ihale kayıt nolu ihale mal alımı ihalesi olarak düzenlenirken;
2018/138291 ihale kayıt nolu ihale yapım ihalesi olarak düzenlenmiştir. EKAP
üzerinde buna benzer birçok ihale bulunmaktadır. Bu iki ihalenin de teknik
şartnamelerini ve birim fiyat poz analizlerini incelediğimizde pek bir fark
görünmemesine ve her iki ihalenin de hemen hemen aynı olmasına rağmen neden hem
mal alımı olarak hem yapım ihalesi olarak düzenlenmektedir. EKAP üzerinde
benzer ihaleleri incelediğimizde kimi mal alımı olarak düzenlenirken kimi yapım
ihalesi olarak düzenlenmiştir. Ve hatta 2018/200981 ihale kayıt numaralı
ihalede işçilik poz analizleri bulunmasına rağmen mal alımı olarak
düzenlenmiştir. Bu konu ile ilgili olarak kauçuk malzemesi temini ve montajının
mal alımı ihalesi veya yapım ihalesi olarak düzenlenmesinde bir sakınca var
mıdır? Bunun ayrımı nasıl yapılmaktadır. Yardımlarınız için teşekkürler.
Cevap:
1. İhale Mevzuatı açısından durum;
Mal
Alımı Olarak İhaleye Çıkılması:
4734 sayılı Kamu İhale
Kanunu’nun “Tanımlar” başlıklı 4’üncü
maddesinde “Mal”;
“Satın alınan her türlü ihtiyaç
maddeleri ile taşınır ve taşınmaz mal ve haklar”
şeklinde tanımlanmıştır.
Her ne kadar, mal için yapılan tanımda montaja
ilişkin açık bir yer almasa da satın alınan ihtiyaç maddelerinin de montaj
gerektirebileceği bilindiğinden, Mal
Alımı Tip Sözleşmesinin “Yüklenicinin yükümlülükleri” başlıklı 16’ncı
maddesinde;
“16.2. Yüklenicinin montaja ilişkin yükümlülükleri
16.2.1. Montaj gerektiren mal alımlarında; Yüklenicinin montaja ilişkin yaptığı
hazırlıklar ve aldığı önlemlerin yeterli olup olmadığı İdarece değerlendirilir.
Yapılan hazırlıklar veya alınan önlemlerin yeterli olmadığının tespit edilmesi
durumunda Yükleniciden ilave hazırlıklar yapması veya önlemler alması
istenilir.
16.2.2. Yüklenici, montaj ve diğer işler için gerekli olan tüm elektrik, su,
gaz tesis ve bağlantılarını kullanması sırasında ortaya çıkacak olası zararları
tazminle yükümlüdür.
16.2.3. Yüklenici, montaj sırasında aynı mekan içerisinde çalışmakta olan
İdare personeli ve/veya diğer yüklenicilerin personeli ile uyumlu çalışmak
zorundadır.
16.3. İş programı
16.3.1. Yüklenici personeli, teslim programında yapılan düzenlemeye uygun
olarak teslim ve montaj işlemini gerçekleştirecektir. Ancak, İdarece yapılacak
alımın montaj, yerinde üretim gibi durumları da kapsayan teslim programında bir
değişiklik yapılması halinde Yüklenici de bu yeni programa uygun olarak iş
saatlerini İdarenin talebi doğrultusunda değiştirecektir. Ancak, İdare
tarafından yapılan değişiklik, iş programının uzamasına sebep olmamalıdır.
16.3.2. Yüklenici, bir aydan fazla süreli ve montaj gerektiren işlerde her
ayın bitiminde üç nüsha faaliyet raporu hazırlayarak İdareye sunacaktır.
Yüklenici tarafından raporlama kabul tarihine kadar devam edecektir. Her
raporda;
a) Teslimi gerçekleştirilen mal miktarları,
işin aşaması ve alt yükleniciler tarafından yapılan işlerin aşamaları ,
b) Malların montajı, depolanması, işletmeye
alınması, eğitim faaliyetleri gibi konularda bilgiler,
c) Tehlike yaratan olaylar, çevre olayları
dahil olmak üzere güvenlik ile ilgili bilgiler,
ç) İşin bitirilmesini tehlikeye sokan
olayların ayrıntıları, teslim programı ile fiili ilerlemenin karşılaştırılması,
gecikmeleri gidermek üzere alınmış veya alınacak tedbirler,
d) Yüklenicinin personeli ile ilgili
kayıtlar,
e) Varsa kalite belgeleri, test sonuçları ve
malzemelere ilişkin sertifikalar,
ile İdarece talep edilecek ilave belge ve
bilgiler yer alacaktır.”
hükümlerine yer
verilmiştir.
Bu hükümlerden anlaşılacağı
üzere mal alımları da bir montaj işçiliği veya bir özel imalat süreci
gerektirebilir. Satın alınacak mal kalemlerinin yapım işlerinde alışıla gelmiş
iş kalemleri gibi tarif edilmiş olması ve bu mal kalemlerinin yaklaşık maliyete
esas birim fiyatlarının tespitinde iş kalemi analiz yönteminin kullanılmış olması
işin mal alımı olmasının önünde engel değildir. Mal Alımı İhaleleri Uygulama
Yönetmeliği’nin “Yaklaşık maliyetin hesaplanmasına ilişkin ilkeler” başlıklı
7’nci maddesinin 4’üncü maddesinde yer alan “Özel imalat süreci
gerektiren mal alımı ihalelerinde; işçilik, malzeme ve alımla ilgili diğer
hususlar dikkate alınarak yaklaşık maliyet hesaplanır.” hükmü, bu durumu caiz kılmaktadır.
Yapım İşi Olarak İhaleye Çıkılması
4734 sayılı Kamu İhale
Kanununun “Tanımlar” başlıklı 4’üncü
maddesinde “yapım işleri”;
“Bina,
karayolu, demiryolu, otoyol, havalimanı, rıhtım, liman, tersane, köprü, tünel,
metro, viyadük, spor tesisi, alt yapı, boru iletim hattı, haberleşme ve enerji
nakil hattı, baraj, enerji santrali, rafineri tesisi, sulama tesisi, toprak
ıslahı, taşkın koruma ve dekapaj gibi her türlü inşaat işleri ve bu
işlerle ilgili tesisat, imalat, ihzarat, nakliye, tamamlama, büyük onarım,
restorasyon, çevre düzenlemesi, sondaj, yıkma, güçlendirme ve montaj işleri ile
benzeri yapım işleri”
Şeklinde tanımlanmıştır.
Ancak anılan Kanunda yapım işleri ihalelerine
“anahtar teslimi götürü bedel teklif” alınması suretiyle çıkılmasının esas
olduğu hükme bağlanmıştır. Bu durum Kanunun “İdarelerce uyulması gereken diğer kurallar” başlıklı 62’nci maddesinin
(c) bendinde;
“Yapım işlerinde arsa temin edilmeden, mülkiyet, kamulaştırma ve gerekli
hallerde imar işlemleri tamamlanmadan ve uygulama projeleri yapılmadan ihaleye
çıkılamaz. İhale konusu yapım işinin özgün nitelikte ve karmaşık olması
nedeniyle teknik ve malî özelliklerinin gerekli olan netlikte belirlenemediği
durumlarda ön veya kesin proje üzerinden ihaleye çıkılabilir. Uygulama projesi
bulunan yapım işlerinde anahtar teslimi götürü bedel teklif alınmak suretiyle
ihale yapılması zorunludur.
Ancak, doğal afetler nedeniyle uygulama
projesi yapılması için yeterli süre bulunmayan yapım işlerinde ön veya kesin
proje üzerinden, her türlü onarım işleri ile işin yapımı sırasında belli
aşamalarda arazi ve zemin etütleri gerekmesi veya uygulamada imar ve güzergâh
değişikliklerinin muhtemel olması nedenleriyle ihaleden önce uygulama projesi
yapılamayan, bina işleri hariç, yapım işlerinde ise kesin proje üzerinden
ihaleye çıkılabilir.”
şeklinde
açıklanmıştır. Madde metninde de
anlaşılacağı üzere teknik olarak uygulama projesi hazırlanılabilen her yapım
işi ihalesinin birim fiyatlı değil de anahtar teslimi götürü bedel olarak
ihaleye çıkılması gerekmektedir.
Sonuç:
Yukarıda belirtilen mevzuat hükümleri
birlikte değerlendirildiğinde “Parklarda darbe emici olarak kullandığımız
sert zemin (kauçuk zemin) temini ve uygulaması ihaleleri” ne montajlı mal alımı
ihalesi olarak çıkılabileceği gibi yapım işi ihalesi olarak da çıkılabilir.
Burada asıl belirleyici durum işin
içeriğidir.
Örneğin;
2018/200981 İhale Kayıt Numaralı “İstanbul
Geneli Yeşil Alanlarda Kullanılmak Üzere Kauçuk Zemin Kaplaması Temini ve
Montajı (Mal Alımı)” ihalesine, ihale dokümanından da anlaşılacağı üzere
idarenin hizmet sahasında yer alan yeşil alanlar için ihtiyaç duyulan (ya da
işin süresince duyulacak olan) zemin kaplama malzemesinin montaj işçiliği dahil
peyderpey temin edilebilmesi amacıyla çıkılmıştır. İhalede ihtiyaç duyulan
malzeme miktarı tahminen çıkarılmıştır ve kesin olarak hangi parkta
kullanılacağı belli değildir. Yani bu iş için bir uygulama projesi hazırlanması
işin içeriği açısından mümkün değildir.
Bu tür bir ihalenin “mal alımı” olarak
ihale edilmesi en uygun yöntem olacaktır.
Örneğin;
2018/138291
İhale Kayıt Numaralı “Şahinbey Parkı Yürüyüş Yolu Karo
Kauçuk Döşenmesi İşi (Yapım İşi)” ihalesine, ihale dokümanından da anlaşılacağı üzere idarenin hizmet sahasında yer
alan “Şahinbey Parkı Yürüyüş Yolu”nun zemin kaplama işlerinin piyasada yaptırılabilmesi
amacıyla çıkılmıştır. Yolun güzergahı, uzunluğu, genişliği belli olduğu için bu
iş için bir uygulama projesinin yapılması teknik olarak mümkündür. Uygulama
projesi yapıldığı sürece iş için kullanılacak malzeme miktarları (kazı miktarı
dahil) belirlenmiş olacaktır.
Öyleyse bu tür bir ihalenin yapılanın aksine (2018/138291
İKN’li ihaleye birim fiyatlı çıkılmış olması bizce
hatalıdır)
·
Ya “Şahinbey Parkı Yürüyüş Yolu İçin Çeşitli Cins ve Evsafta Yer
Kaplama Malzemesi Alımı (Montaj İşçiliği Dahil” adıyla “mal alımı” olarak ihale edilmesi
· Ya da bir
uygulama projesi hazırlatılarak anahtar teslimi götürü bedel teklif alınması
suretiyle “Şahinbey Parkı Yürüyüş Yolu Karo
Kauçuk Döşenmesi İşi (Yapım İşi)” adıyla yapım işi ihale olarak edilmesi
uygun olacaktır.
2. SGK Mevzuatı
açısından durum;
Yapım işi ihaleleri ile montaj ya da özel
imalat süreci gerektiren mal alımı ihalelerine ilişkin sözleşmeler, İdarelerce
sözleşmenin imzalanmasını takip eden 15 (OnBeş) gün içerisinde SGK’ya
bildirilmelidir. Yüklenici ise bu tür ihaleleri sözleşmenin imza edildiği gün
SGK’ya bildirmekle mükelleftir.
SGK, yapım işi için açılan dosyalarda
işin niteliğine göre belirleyeceği risk oranına göre sözleşme bedeli üzerinden
hesaplayacağı sigorta prim tutarını (ister yeterli sayıda sigortalı göstersin
ister göstermesin) yükleniciden (işverenden) tahsil eder.
SGK, montaj ya da özel imalat süreci
gerektiren mal alımı ihaleleri için açılan dosyalarda yüklenici tarafından
sayısı bildirilen işçiler (bu işçiler yüklenicinin merkez işyerinde çalışan
kendi personeli de olabilir) için yüklenici tarafından işin süresi boyunca
yatırılması gereken sigorta prim tutarını yükleniciden (işverenden) tahsil
eder.
3. “Taşınır Mal
Yönetmeliği” ve “Kamu İdarelerine Ait Taşınmazların Kaydına İlişkin Yönetmelik”
açısından durum:
Kaplama
malzemelerinin montajlı mal alımı şeklinde temin edilmesi durumunda, bu
malzemeler Taşınır Mal Yönetmeliği’nin “Belge ve cetveller” başlıklı 10’uncu
maddesinin 1’inci fıkrasının a) bendinin 1’inci alt bendinde belirtilen satın
alındığı andan itibaren tüketimi yapılan malzemeler kapsamında değerlendirilerek
teslim alınan bu malzemeler için “Taşınır İşlem Fişi” düzenlenmeyebileceği
değerlendirilmiştir.
Kaplama
malzemelerinin yapım işi ihalesi kapsamında bir parka uygulanması durumunda ise
“Kamu İdarelerine Ait Taşınmazların Kaydına İlişkin Yönetmelik” devreye
girecektir. (Bu yönetmelik hükümleri İdarelerce henüz yeterli düzeyde
işletilmemektedir.) Anılan yönetmeliğin ekindeki listeye göre “Parklar ve Yeşil
Alanlar” genel hizmet alanları içerisinde sayıldığından yönetmelik hükümlerinin
bu alanlar için de uygulanması gerekmektedir. Bu durumda yapım işi karşılığında
yapılan ödeme o parkın kayıtlı iz bedelinin artmasına neden olacaktır. Kamu
İdarelerine Ait Taşınmazların Kaydına İlişkin Yönetmelik’nin “Kayıt değişikliği
işlemleri” başlıklı 11’inci maddesinin 3’üncü fıkrasında yer alan “Taşınmaza yapılan değer arttırıcı harcamalar,
taşınmazın değerine eklenir.” hükmü gereğince yapım işi karşılığında
yapılan ödeme tutarının ilgili taşınmaz hesapları işletilerek
muhasebeleştirilmesi ve taşınmazın kayıtlı değerinin üzerine eklenmesi
gerekmektedir.