ANA SAYFA
Soru:
 
Merhabalar;
Parklarda darbe emici olarak kullandığımız sert zemin (kauçuk zemin) temini ve uygulaması ihalelerinde Örnek olarak; 2018/200981 ihale kayıt nolu ihale mal alımı ihalesi olarak düzenlenirken; 2018/138291 ihale kayıt nolu ihale yapım ihalesi olarak düzenlenmiştir. EKAP üzerinde buna benzer birçok ihale bulunmaktadır. Bu iki ihalenin de teknik şartnamelerini ve birim fiyat poz analizlerini incelediğimizde pek bir fark görünmemesine ve her iki ihalenin de hemen hemen aynı olmasına rağmen neden hem mal alımı olarak hem yapım ihalesi olarak düzenlenmektedir. EKAP üzerinde benzer ihaleleri incelediğimizde kimi mal alımı olarak düzenlenirken kimi yapım ihalesi olarak düzenlenmiştir. Ve hatta 2018/200981 ihale kayıt numaralı ihalede işçilik poz analizleri bulunmasına rağmen mal alımı olarak düzenlenmiştir. Bu konu ile ilgili olarak kauçuk malzemesi temini ve montajının mal alımı ihalesi veya yapım ihalesi olarak düzenlenmesinde bir sakınca var mıdır? Bunun ayrımı nasıl yapılmaktadır. Yardımlarınız için teşekkürler. 
 
 
 
Cevap:
 
1. İhale Mevzuatı açısından durum;
 
Mal Alımı Olarak İhaleye Çıkılması:
 
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun  “Tanımlar” başlıklı 4’üncü maddesinde “Mal”;
Satın alınan her türlü ihtiyaç maddeleri ile taşınır ve taşınmaz mal ve haklar”
şeklinde tanımlanmıştır.
Her ne kadar, mal için yapılan tanımda montaja ilişkin açık bir yer almasa da satın alınan ihtiyaç maddelerinin de montaj gerektirebileceği bilindiğinden, Mal Alımı Tip Sözleşmesinin “Yüklenicinin yükümlülükleri” başlıklı 16’ncı maddesinde;
 
“16.2. Yüklenicinin montaja ilişkin yükümlülükleri
16.2.1. Montaj gerektiren mal alımlarında; Yüklenicinin montaja ilişkin yaptığı hazırlıklar ve aldığı önlemlerin yeterli olup olmadığı İdarece değerlendirilir. Yapılan hazırlıklar veya alınan önlemlerin yeterli olmadığının tespit edilmesi durumunda Yükleniciden ilave hazırlıklar yapması veya önlemler alması istenilir.
16.2.2. Yüklenici, montaj ve diğer işler için gerekli olan tüm elektrik, su, gaz tesis ve bağlantılarını kullanması sırasında ortaya çıkacak olası zararları tazminle yükümlüdür.
16.2.3. Yüklenici, montaj sırasında aynı mekan içerisinde çalışmakta olan İdare personeli ve/veya diğer yüklenicilerin personeli ile uyumlu çalışmak zorundadır.
16.3. İş programı
16.3.1. Yüklenici personeli, teslim programında yapılan düzenlemeye uygun olarak teslim ve montaj işlemini gerçekleştirecektir. Ancak, İdarece yapılacak alımın montaj, yerinde üretim gibi durumları da kapsayan teslim programında bir değişiklik yapılması halinde Yüklenici de bu yeni programa uygun olarak iş saatlerini İdarenin talebi doğrultusunda değiştirecektir. Ancak, İdare tarafından yapılan değişiklik, iş programının uzamasına sebep olmamalıdır.
16.3.2. Yüklenici, bir aydan fazla süreli ve montaj gerektiren işlerde her ayın bitiminde üç nüsha faaliyet raporu hazırlayarak İdareye sunacaktır. Yüklenici tarafından raporlama kabul tarihine kadar devam edecektir. Her raporda;
a) Teslimi gerçekleştirilen mal miktarları, işin aşaması ve alt yükleniciler tarafından yapılan işlerin aşamaları ,
b) Malların montajı, depolanması, işletmeye alınması, eğitim faaliyetleri gibi konularda bilgiler,
c) Tehlike yaratan olaylar, çevre olayları dahil olmak üzere güvenlik ile ilgili bilgiler,
ç) İşin bitirilmesini tehlikeye sokan olayların ayrıntıları, teslim programı ile fiili ilerlemenin karşılaştırılması, gecikmeleri gidermek üzere alınmış veya alınacak tedbirler,
d) Yüklenicinin personeli ile ilgili kayıtlar,
e) Varsa kalite belgeleri, test sonuçları ve malzemelere ilişkin sertifikalar,
ile İdarece talep edilecek ilave belge ve bilgiler yer alacaktır.”
hükümlerine yer verilmiştir.
 
Bu hükümlerden anlaşılacağı üzere mal alımları da bir montaj işçiliği veya bir özel imalat süreci gerektirebilir. Satın alınacak mal kalemlerinin yapım işlerinde alışıla gelmiş iş kalemleri gibi tarif edilmiş olması ve bu mal kalemlerinin yaklaşık maliyete esas birim fiyatlarının tespitinde iş kalemi analiz yönteminin kullanılmış olması işin mal alımı olmasının önünde engel değildir. Mal Alımı İhaleleri Uygulama Yönetmeliği’nin “Yaklaşık maliyetin hesaplanmasına ilişkin ilkeler” başlıklı 7’nci maddesinin 4’üncü maddesinde yer alan “Özel imalat süreci gerektiren mal alımı ihalelerinde; işçilik, malzeme ve alımla ilgili diğer hususlar dikkate alınarak yaklaşık maliyet hesaplanır.” hükmü, bu durumu caiz kılmaktadır.
 
 
 
Yapım İşi Olarak İhaleye Çıkılması
 
4734 sayılı Kamu İhale Kanununun  “Tanımlar” başlıklı 4’üncü maddesinde “yapım işleri”;
Bina, karayolu, demiryolu, otoyol, havalimanı, rıhtım, liman, tersane, köprü, tünel, metro, viyadük, spor tesisi, alt yapı, boru iletim hattı, haberleşme ve enerji nakil hattı, baraj, enerji santrali, rafineri tesisi, sulama tesisi, toprak ıslahı, taşkın koruma ve dekapaj gibi her türlü inşaat  işleri ve bu işlerle ilgili tesisat, imalat, ihzarat, nakliye, tamamlama, büyük onarım, restorasyon, çevre düzenlemesi, sondaj, yıkma, güçlendirme ve montaj işleri ile benzeri yapım işleri”
Şeklinde tanımlanmıştır.
Ancak anılan Kanunda yapım işleri ihalelerine “anahtar teslimi götürü bedel teklif” alınması suretiyle çıkılmasının esas olduğu hükme bağlanmıştır. Bu durum Kanunun “İdarelerce uyulması gereken diğer kurallar” başlıklı 62’nci maddesinin (c) bendinde;
 “Yapım işlerinde arsa temin edilmeden, mülkiyet, kamulaştırma ve gerekli hallerde imar işlemleri tamamlanmadan ve uygulama projeleri yapılmadan ihaleye çıkılamaz. İhale konusu yapım işinin özgün nitelikte ve karmaşık olması nedeniyle teknik ve malî özelliklerinin gerekli olan netlikte belirlenemediği durumlarda ön veya kesin proje üzerinden ihaleye çıkılabilir. Uygulama projesi bulunan yapım işlerinde anahtar teslimi götürü bedel teklif alınmak suretiyle ihale yapılması zorunludur.
Ancak, doğal afetler nedeniyle uygulama projesi yapılması için yeterli süre bulunmayan yapım işlerinde ön veya kesin proje üzerinden, her türlü onarım işleri ile işin yapımı sırasında belli aşamalarda arazi ve zemin etütleri gerekmesi veya uygulamada imar ve güzergâh değişikliklerinin muhtemel olması nedenleriyle ihaleden önce uygulama projesi yapılamayan, bina işleri hariç, yapım işlerinde ise kesin proje üzerinden ihaleye çıkılabilir.”
 
şeklinde açıklanmıştır. Madde metninde de anlaşılacağı üzere teknik olarak uygulama projesi hazırlanılabilen her yapım işi ihalesinin birim fiyatlı değil de anahtar teslimi götürü bedel olarak ihaleye çıkılması gerekmektedir.
 
Sonuç:
Yukarıda belirtilen mevzuat hükümleri birlikte değerlendirildiğindeParklarda darbe emici olarak kullandığımız sert zemin (kauçuk zemin) temini ve uygulaması ihaleleri” ne montajlı mal alımı ihalesi olarak çıkılabileceği gibi yapım işi ihalesi olarak da çıkılabilir.
 
Burada asıl belirleyici durum işin içeriğidir.
 
Örneğin;
2018/200981 İhale Kayıt Numaralı “İstanbul Geneli Yeşil Alanlarda Kullanılmak Üzere Kauçuk Zemin Kaplaması Temini ve Montajı (Mal Alımı)” ihalesine, ihale dokümanından da anlaşılacağı üzere idarenin hizmet sahasında yer alan yeşil alanlar için ihtiyaç duyulan (ya da işin süresince duyulacak olan) zemin kaplama malzemesinin montaj işçiliği dahil peyderpey temin edilebilmesi amacıyla çıkılmıştır. İhalede ihtiyaç duyulan malzeme miktarı tahminen çıkarılmıştır ve kesin olarak hangi parkta kullanılacağı belli değildir. Yani bu iş için bir uygulama projesi hazırlanması işin içeriği açısından mümkün değildir.
 
Bu tür bir ihalenin “mal alımı” olarak ihale edilmesi en uygun yöntem olacaktır.

Örneğin;
2018/138291 İhale Kayıt Numaralı “Şahinbey Parkı Yürüyüş Yolu Karo Kauçuk Döşenmesi İşi (Yapım İşi)” ihalesine, ihale dokümanından da anlaşılacağı üzere idarenin hizmet sahasında yer alan “Şahinbey Parkı Yürüyüş Yolu”nun zemin kaplama işlerinin piyasada yaptırılabilmesi amacıyla çıkılmıştır. Yolun güzergahı, uzunluğu, genişliği belli olduğu için bu iş için bir uygulama projesinin yapılması teknik olarak mümkündür. Uygulama projesi yapıldığı sürece iş için kullanılacak malzeme miktarları (kazı miktarı dahil) belirlenmiş olacaktır.
 
Öyleyse bu tür bir ihalenin yapılanın aksine (2018/138291 İKN’li ihaleye birim fiyatlı çıkılmış olması bizce hatalıdır)
·   Ya “Şahinbey Parkı Yürüyüş Yolu İçin Çeşitli Cins ve Evsafta Yer Kaplama Malzemesi Alımı (Montaj İşçiliği Dahil” adıyla “mal alımı” olarak ihale edilmesi
·   Ya da bir uygulama projesi hazırlatılarak anahtar teslimi götürü bedel teklif alınması suretiyle “Şahinbey Parkı Yürüyüş Yolu Karo Kauçuk Döşenmesi İşi (Yapım İşi)” adıyla yapım işi ihale olarak edilmesi
uygun olacaktır.
 
 
2. SGK Mevzuatı açısından durum;
 
Yapım işi ihaleleri ile montaj ya da özel imalat süreci gerektiren mal alımı ihalelerine ilişkin sözleşmeler, İdarelerce sözleşmenin imzalanmasını takip eden 15 (OnBeş) gün içerisinde SGK’ya bildirilmelidir. Yüklenici ise bu tür ihaleleri sözleşmenin imza edildiği gün SGK’ya bildirmekle mükelleftir.
 
SGK, yapım işi için açılan dosyalarda işin niteliğine göre belirleyeceği risk oranına göre sözleşme bedeli üzerinden hesaplayacağı sigorta prim tutarını (ister yeterli sayıda sigortalı göstersin ister göstermesin) yükleniciden (işverenden) tahsil eder.
 
SGK, montaj ya da özel imalat süreci gerektiren mal alımı ihaleleri için açılan dosyalarda yüklenici tarafından sayısı bildirilen işçiler (bu işçiler yüklenicinin merkez işyerinde çalışan kendi personeli de olabilir) için yüklenici tarafından işin süresi boyunca yatırılması gereken sigorta prim tutarını yükleniciden (işverenden) tahsil eder.
 
3. “Taşınır Mal Yönetmeliği” ve “Kamu İdarelerine Ait Taşınmazların Kaydına İlişkin Yönetmelik” açısından durum:
 
Kaplama malzemelerinin montajlı mal alımı şeklinde temin edilmesi durumunda, bu malzemeler Taşınır Mal Yönetmeliği’nin “Belge ve cetveller” başlıklı 10’uncu maddesinin 1’inci fıkrasının a) bendinin 1’inci alt bendinde belirtilen satın alındığı andan itibaren tüketimi yapılan malzemeler kapsamında değerlendirilerek teslim alınan bu malzemeler için “Taşınır İşlem Fişi” düzenlenmeyebileceği değerlendirilmiştir.
 
Kaplama malzemelerinin yapım işi ihalesi kapsamında bir parka uygulanması durumunda ise “Kamu İdarelerine Ait Taşınmazların Kaydına İlişkin Yönetmelik” devreye girecektir. (Bu yönetmelik hükümleri İdarelerce henüz yeterli düzeyde işletilmemektedir.) Anılan yönetmeliğin ekindeki listeye göre “Parklar ve Yeşil Alanlar” genel hizmet alanları içerisinde sayıldığından yönetmelik hükümlerinin bu alanlar için de uygulanması gerekmektedir. Bu durumda yapım işi karşılığında yapılan ödeme o parkın kayıtlı iz bedelinin artmasına neden olacaktır. Kamu İdarelerine Ait Taşınmazların Kaydına İlişkin Yönetmelik’nin “Kayıt değişikliği işlemleri” başlıklı 11’inci maddesinin 3’üncü fıkrasında yer alan “Taşınmaza yapılan değer arttırıcı harcamalar, taşınmazın değerine eklenir.” hükmü gereğince yapım işi karşılığında yapılan ödeme tutarının ilgili taşınmaz hesapları işletilerek muhasebeleştirilmesi ve taşınmazın kayıtlı değerinin üzerine eklenmesi gerekmektedir.